Achtergrond Energiecoöperaties willen voorop lopen

//Achtergrond Energiecoöperaties willen voorop lopen

Achtergrond Energiecoöperaties willen voorop lopen

Naar aanleiding van de presentaties op de Energiebeurs op 9 oktober is op vrijdag 19 oktober onderstaand artikel verschenen in het Technisch Weekblad (TW). Zowel het buurtonderhoudsplan als Spaargas worden genoemd.

De energietransitie is niet alleen een technische opgave voor in genieurs , maar ook een organisatorisch vraagstuk over hoe je de mensen meekrijgt. Energiecoöperaties hopen daarin een sleutelrol te vervullen.

Het is de tweede week van oktober. Stralend weer, de zomer houdt dapper vol. In de Brabanthallen in Den Bosch, bij de Vakbeurs Energie, staat het vol met glanzende apparaten, flitsende zonnepanelen, futuristische elektrische voertuigen (van opvouwfietsjes tot snelle bolides en een gewoon uitziende vuilniswagen, maar wel op waterstof), superwarmtepompen en stands met prachtige brochures.

Bijvoorbeeld over het gebouw The Duchess, dat volgend jaar opgeleverd wordt in Amsterdam en dat staat op funderingspalen met ingebouwde warmtewisselaars. Die transporteren de bodemwarmte naar de warmtepomp, die weer draait op stroom van de pv-panelen op het dak. De 48 appartementen hebben geen gas meer nodig. Of de Solarfreezer, een combinatie van zonnecollector, warmtepomp en een ‘bufferzak’ waarmee ook in de winter het huis warm te houden is. Het water in de bufferzak kan in koude perioden – als veel warmte wordt onttrokken – bevriezen, maar dan nog benut het systeem de warmte die vrijkomt door de faseovergang van water naar ijs. Bijna overdonderend, deze schat aan technische oplossingen voor een duurzame energietoekomst. Fossiel lijkt in de Brabanthallen al volledig uitgebannen; zie hier hoe we zonder CO2-uitstoot een zonnige toekomst tegemoet gaan.

Echter, in een zaal naast de beurshal draait het maar voor een klein deel over techniek, en veel meer over: hoe krijgen we burgers en bedrijven massaal zover om met al die techniek in de etalage ook echt die overstap te maken? De dag voor de opening van de beurs heeft het wereldklimaatpanel IPCC de alarmbel geluid omdat we de opwarming van de aarde niet binnen de 1,5 °C gaan houden. En deze dinsdagochtend (9 oktober) druppelt het nieuws over de Urgendauitspraak door. De brandende kwestie van CO2-uitstootreductie wordt alleen maar urgenter, al schuift de Haagse rechter de hete aardappel nu weer keihard naar de minister, en niet naar bij de burger. Diederik Samsom, die voor het seminar ‘Energie besparen doe je nu’ de zaal toespreekt, herhaalt nog eens wat hij als voorzitter van de Klimaattafel gebouwde omgeving al eerder verkondigde: het laten slagen van de energietransitie, ‘de grote verbouwing’, is voor 10 % techniek en voor 90 % mensen overtuigen, meekrijgen, in beweging krijgen. Niet het soort werk waar een ingenieur voor opgeleid wordt – ook ir. Samsom niet – maar wel de zwaarste en taaiste opgave.

De gelijknamige overheidscampagne ‘Energie besparen doe je nu’ is een poging, maar ook Samsom kent de beperkingen en valkuilen van wéér zo’n serie tv-spotjes of wéér het bemoeizuchtige ‘u moet nu toch echt…’ etc. Samsom: ’90 % van de Nederlanders vindt het leven al complex genoeg zónder mijn klimaatpraatjes.

Energie is voor hen net zoiets als de stoep die voor de deur ligt. Die ís er gewoon, klaar. En sommige mensen die toe zijn aan een nieuwe cv-ketel zullen zich misschien afvragen, moeten we aan de warmtepomp? Maar die is duizenden euro’s duurder. En dan moet er ook nog een flinke isolatie van het huis bij… Dat wordt al snel veel te duur en ingewikkeld. Weet je wat, laat maar zitten, ik boek van mijn spaarcenten een vliegvakantie, zegt die burger dan.’

Maar als het stimuleren van onderop niet werkt, hoe moet het dan wel? Hoe vinden we in Nederland in tien, vijftien jaar voldoende groene alternatieven voor de 10 miljard kuub aardgas die we nu per jaar opstoken om het warm te houden in onze 7 miljoen woningen en 1 miljoen bedrijfsgebouwen? Die grote verbouwing impliceert de omschakeling van aardgas naar duurzaam van 1.000 woningen per dag. Onmogelijk? Samsom: ‘Ooit bouwden we in Nederland 1.000 nieuwe woningen per dag.’ De seminarbezoekers krijgen ook een drie kwartier durende toespraak over de psychologie van de transitie voor de kiezen (‘durf je ook te vernieuwen?’), maar als Samsom het stokje weer overneemt, begint hij over het geld. Van alle stokken en wortels waarmee de overheid de burger kan motiveren toch de meest effectieve.

‘De grote verbouwing gaat alleen lukken als we de kosten in de energierekening kunnen proppen’, stelt Samsom. Niet door die rekening voor de burger simpelweg te verhogen, maar door te schuiven in alle componenten die bij elkaar opgeteld het eindbedrag bepalen. Componenten die niet zozeer bepaald worden door de markt, maar veel meer door de overheid (energiebelasting, vastrecht, transport, etc.). Samsom bepleitte al eerder een ‘schuif’; gas duurder, elektriciteit goedkoper. Een idee waar minister Eric Wiebes in zijn tussentijdse ‘appreciatie’ van de klimaattafelvoorstellen huiverig op reageerde. Samsom snapt hoe de politieke alarmbellen afgaan als de Telegraaf in grote letters ‘gastax omhoog!’ afdrukt. Maar waar het volgens hem om gaat is dat het gasverbruik drastisch omlaag of naar nul gaat door isolatie, vloerverwarming, warmtepomp of wellicht aansluiting op een stadswarmtenet. En dat de verbouwingskosten acceptabel zijn als je die, net als een hypotheek, kunt afschrijven over een lange termijn en een eventuele verbouwingslening koppelt aan de woning (zodat bij verkoop van het huis, de lening wordt overgenomen). Het uiteindelijke doel van de grote verbouwing is een lagere energierekening door minder verbruik, een goed
geïsoleerd en comfortabel huis en natuurlijk een CO2-vrije voorziening van warmte en stroom.

Wat je niet moet doen, waarschuwt Samsom, is tegen de burger zeggen: u moet veranderen. En een wethouder moet niet in zijn gemeente roepen: u gaat dan en dan van het aardgas af! Dat wekt alleen maar weerstand. Ik zou het liefst zien dat installateurs, met de steun van financiers, bij mensen kunnen aanbellen met de boodschap: u betaalt nu € 120 per maand voor gas en licht. Dat wordt vanaf nu € 100, die betaalt u aan mij. Ik regel alles maar u moet me wel de gelegenheid geven de nodige aanpassingen in uw huis te doen.’

Gasloos al in 2025

Een middagsessie in het seminar bood twee voorbeelden van wijkprojecten waarin actieve burgers de energietransitie daadwerkelijk aanpakken. Het Ramplaankwartier en het Garenkokerskwartier zijn wijken in Haarlem waar energiecoöperaties actief zijn. Bij de eerstgenoemde is de ambitie, in het project Spaargas, om al in 2025 een alternatief te bieden voor aardgas en ‘van het gas af’ te gaan. De 1.172 woningen, een school, horeca en winkels in die wijk zouden dan (grotendeels) aangesloten moeten zijn op een lage-temperatuur warmtenet, dat gevoed wordt vanuit zes wko-eenheden (warmte-/koude-opslag). PVT-panelen op de huizen, een combinatie van stroomopwekking (pv, photovoltaïsch) en zonnecollector, moeten in de zomer zorgen voor de opslag van warmte in de bodem. Per huis zorgt een warmtepomp voor extra warmte in de koude maanden. Een warmtenet distribueert het warme water naar de huizen. De initiatiefnemers in het Ramplaankwartier (die samenwerken met onderzoekers van de faculteit Bouwkunde, TU Delft, en met ingenieursbureau Tauw) mikken alleen op wko’s als warmtebron; geothermie (‘diepe aardwarmte’) of benutting van restwarmte uit de industrie is hier niet aan de orde. (Al kijkt men in Haarlem en Zuid Kennemerland begerig naar Tata Steel in IJmuiden, waar heel veel restwarmte nu onbenut verdwijnt.) Het plan voorziet – trias energetica – ook in reductie van energieverbruik. Om de panden (de meeste zijn gebouwd tussen 1920 en 1959, energielabels F en G) zo goed mogelijk te isoleren wil Spaargas per huis een dossier aanleggen zodat gericht voor iedere bewoner mogelijkheden voor woningisolatie en besparing in kaart kunnen worden gebracht. Om het voor elkaar te krijgen dat zeker 70 %
van de wijkbewoners meedoen, organiseert Spaargas (dat weer onderdeel is van DE Ramplaan, de coöperatie die ook een groot collectief zonnepanelendak beheert) wijkevenementen en leggen straatambassadeurs huisbezoeken af om bewoners enthousiast te maken.

Persoonlijk woondossier

In die andere Haarlemse wijk, het Garenkokerskwartier, zijn de 1.507 woningen gemiddeld wat ouder (67 % is van vóór 1920), vaak enkelsteens/geen spouw, en verbruikt het gemiddelde huis 1.860 m3 gas per jaar (het gemiddelde huishouden verstookt 1.430 m3 per jaar, volgens Milieu Centraal). De buurtcoöperatie richt zich dus allereerst op isolatie en lager energieverbruik. Ook hier door per huis met de bewoners een ‘persoonlijk woondossier’ op te stellen en een energiescan te doen. Daarvoor maakt men gebruik van de software die HOOM, de landelijke coöperatie voor energiebesparing, ontwikkelde. Het doel is niet alleen energiebesparende ingrepen zoveel mogelijk gezamenlijk te doen, maar ook ander onderhoudswerk zoals schilderen of dakrenovatie collectief te organiseren. Maar hoe het daarna moet, hoe deze wijk het zonder aardgas kan stellen over 22 jaar (dan wil het gemeentebestuur van Haarlem de stad aardgasvrij hebben), is nog onduidelijk. Ruimte om hier in de dichtbebouwde wijk wko-eenheden aan te leggen en grote ‘buurtwarmtepompen’ te plaatsen is er nauwelijks. De wijkbewoners kijken naar de gemeente. Over drie jaar weten we het want volgens de Klimaattafelafspraken moeten alle gemeenten in Nederland eind 2021 een ‘transitievisie warmte’ hebben.

Stichting Huizenaanpak

De Buurtcoöperatie Garenkokerskwartier en de Stichting Huizenaanpak werken samen in het ontwikkelen van het buurtonderhoudsplan. De Huizenaanpak is een platform van vakmensen en specialisten met een hart voor duurzaamheid. Samen met de Buurtcoöperatie bieden we particuliere woningeigenaren in het Garenkokerskwartier de kans om hun geld en hun woning op de lange termijn te laten renderen. Hoe? We helpen met het plan, de uitvoering en de eventuele financiering. Zo leveren we slim maatwerk, bijvoorbeeld dankzij het buurtonderhoudsplan. Het resultaat? Een energiezuinige, comfortabele woning die kosten bespaart en een hoger rendement oplevert.

Tekst BENNO BOETERS
Verschenen in Technisch Weekblad (TW)

Download het artikel

Technisch Weekblad- achtergrond energiecooperaties

By |2018-10-22T12:34:08+00:00oktober 22nd, 2018|In het nieuws|0 Comments

About the Author:

Leave A Comment